Το Χωριό

Οι Κάτω Ασίτες, βρίσκονται στους ανατολικούς πρόποδες του Ψηλορείτη (Ίδη), συνιστούν ένα αξιόλογο παράδειγμα τοπικής ανάπτυξης, όπου η βαθιά ιστορική διαδρομή και το πλούσιο φυσικό περιβάλλον αξιοποιούνται συστηματικά για τη διαμόρφωση μιας σύγχρονης, ανθεκτικής πολιτιστικής και οικονομικής ταυτότητας.

Θέση

Η περιοχή διαθέτει σημαντική βιοποικιλότητα, με κυρίαρχες τις καλλιέργειες ελιάς και αμπέλου, αλλά και αυτόχθονη βλάστηση (λεύκες, κυπαρίσσια, βελανιδιές κ.ά.). Η διέλευση του Ευρωπαϊκού μονοπατιού Ε4 προσδίδει στην περιοχή αξία ως προορισμό πεζοπορικού και ορειβατικού τουρισμού, συνδέοντάς την με το δάσος του Ρούβα και τις κορυφές του Ψηλορείτη. Η βαθιά σύνδεση φύσης και ιστορίας αποτυπώνεται στα τρία κηρυγμένα διατηρητέα φυσικά μνημεία: ο πλάτανος και το κυπαρίσσι στην Ιερά Μονή Γοργολαΐνη και ο υπεραιωνόβιος δρυς στη θέση θυσίας του ήρωα Μαστραχά.

Ιστορική Διαδρομή και Μνημεία

Τα αρχαιολογικά τεκμήρια επιβεβαιώνουν τη διαχρονική στρατηγική σημασία της περιοχής στην κεντρική Κρήτη. Η ταύτιση της αρχαίας πόλης Ριζηνίας με την ευρύτερη περιοχή, και κυρίως το εκτεταμένο νεκροταφείο της (Ύστερη Μινωική έως Αρχαϊκή περίοδος), υπογραμμίζει τον ρόλο της ως ισχυρού κέντρου. Κατάλοιπα της ελληνορωμαϊκής περιόδου, όπως τα ρωμαϊκά λουτρά στη θέση Σιναΐτας, μαρτυρούν μια οργανωμένη και εύρωστη κοινότητα.

Ο μνημειακός πλούτος του οικισμού είναι εξίσου σημαντικός, με εννέα ναούς να ξεχωρίζουν, συμπεριλαμβανομένης της Παναγιάς (800 ετών) και του Αγίου Αντωνίου (1000 ετών). Αρχιτεκτονικά, μνημεία όπως ο δίκλιτος ναός του Αγίου Αντωνίου και της Παναγίας στο Πετάλι αποτελούν μαρτυρίες της γόνιμης αρχιτεκτονικής σύνθεσης μεταξύ της τοπικής παράδοσης και των αναγεννησιακών προτύπων της Ενετοκρατίας.

Η Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου Γοργολαΐνη (16ος αι.) αποτελεί μείζον θρησκευτικό και ιστορικό τοπόσημο, φιλοξενώντας σήμερα και επισκέψιμο Ιστορικό-Λαογραφικό Μουσείο.

Διαχείριση Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Το Γοργολαΐνι», λειτουργεί ως κεντρικός θεματοφύλακας της τοπικής ταυτότητας. Αναλαμβάνει τη διοργάνωση των κορυφαίων πολιτιστικών εκδηλώσεων (με αποκορύφωμα το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στις 26 Ιουλίου), ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή και δημιουργώντας πλατφόρμες προβολής των τοπικών προϊόντων.